Autor, internista z West Palm Beach w stanie Floryda, nie wierzył w to, że większość objawów chorobowych u jego pacjentów spowodowana była spożywaniem przez nich aspartamu. Przygotował ankietę dla swoich pacjentów, którą później udostępnił w kraju dla szerokiej rzeszy tych osób, które uważały, że w ich organizmie zachodzą niekorzystne reakcje, spowodowane zastąpieniem cukru przez aspartam.

Bóle głowy, zawroty, zmęczenie, utraty pamięci, wahania samopoczucia, zmiany widzenia, mdłości, biegunka, silne bóle, zaburzenia snu i osobowości oraz inne - bardzo zwyczajne, lecz niepokojące pacjentów objawy - zgłaszane są lekarzom. Kiedy któryś z symptomów pojawia się częściej, zostaje kojarzony z używaniem bardzo rozpowszechnionego produktu. Jest bardzo prawdopodobne, takie skojarzenie jest całkowicie przypadkowe. Dla wiarygodnego wyjaśniania tej kwestii konieczne jest przeprowadzenie takiej samej ankiety w dwóch grupach kontrolnych: wśród osób nie używających aspartamu oraz wśród osób spożywających ten środek, ale nie odczuwających dolegliwości. Tylko porównanie tych grup daje możliwość stwierdzenia bezpieczeństwa stosowania aspartamu.

Autor następnie poprosił pacjentów, przekonanych, że aspartam jest przyczyną ich problemów, aby powstrzymali się od jego używania. Wyniki takich badań są zatem przekłamane z powodu tzw. efektu "anty-placebo", lecz Roberts używa ich, jak gdyby były dowodami naukowymi. Pisze, że jest świadom zasugerowania pacjentom swojego własnego odczucia. Ta książka została przecież opublikowana dla szerokiej publiczności i jest pełna osobistych relacji o "poważnych" i powodująca "atak konwulsji", "niespodziewane bóle migrenowe" i "narkolepsję".

Dr Roberts nie skorzystał z typowej metody naukowej, aby zbadać swoją hipotezę, ale zaprezentował ją szerokiej publiczności jako potwierdzony fakt - bez uprzednich badań przeprowadzonych przez jego współpracowników. "Wall Street Journal" i inne niefachowe czasopisma są cytowane tak samo często, jak prasa naukowa. Wiarygodność wykazanych w ten sposób zależności pomiędzy aspartamem i chorobą Alzheimera może zostać podważona nawet przez laików. Roberts krytykuje decyzję FDA o zatwierdzeniu aspartamu jako dodatku do produktów spożywczych, a nie jako środka farmaceutycznego. Niektóre z jego poglądów są ważne. System kontroli leków i żywności - podobnie jak demokracja - nie jest idealny, ale jest najlepszym rozwiązaniem, jakim dysponujemy. Autor kreuje się na samotnego rycerza, walczącego z przemysłem, rządem i systemem opieki zdrowotnej (organizacjami i jednostkami posiadającymi uprzywilejowaną pozycję).

Książki tego typu wywołują mnóstwo wątpliwości w środowiskach lekarskich. Czy to słuszne, by lekarz najpierw stawiał hipotezę, pisał książkę tego rodzaju, a dopiero później szukał dowodów naukowych, prezentując wcześniej uzyskane przez siebie dane czasopismom naukowym lub instytucjom opieki zdrowotnej? Doceniam zainteresowanie i starania autora, ale moja reakcja na tę książkę jest wybitnie negatywna. Dla publikacji tego typu nie ma miejsca, ponieważ przyczyniają się one do dezinformacji społeczeństwa, wzmagają chaos i nieufność. Mam nadzieję, że autor będzie kontynuował swoje działania już za pomocą metod naukowych, aby móc prezentować swe opinie współpracownikom. Oczywiście ma prawo pisać, ale powinien mieć również poczucie etyki lekarskiej. Wolność słowa jest zależna zarówno od rządu, który ją popiera, jak również od honoru i odpowiedzialności autora.

ARTURO R ROLLA, M.D.
Harvard Medical School
Boston, MA 02115